Kilka kliknięć w telefonie może utrudnić oszustowi zaciągnięcie kredytu na nasze dane. Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne, można je w każdej chwili cofnąć, a przy zwykłych codziennych sprawach praktycznie go nie odczujemy. Wyjaśniamy, przed czym chroni i kiedy trzeba o nim pamiętać.
Numer PESEL podajemy w wielu miejscach. Znajduje się w dokumentach, umowach i bazach danych. Sam fakt, że ktoś go poznał, nie oznacza jeszcze, że może zrobić z nim wszystko. Możemy dodatkowo zabezpieczyć się, zastrzegając PESEL w państwowym rejestrze. Ministerstwo Cyfryzacji zaleca, aby PESEL był domyślnie zastrzeżony, a ochronę cofać tylko wtedy, gdy rzeczywiście jest to potrzebne.
Co daje zastrzeżenie PESEL?
Najważniejsza korzyść dotyczy pieniędzy. Od 1 czerwca 2024 roku określone instytucje mają obowiązek sprawdzać status PESEL przed wykonaniem czynności wskazanych w przepisach. Z zastrzeżonym numerem PESEL nie powinno być możliwe m.in.: zaciągnięcie kredytu lub pożyczki na nasze dane, zawarcie umowy leasingu, zakup na raty, jeżeli wiąże się z kredytem konsumenckim, otwarcie nowego rachunku oszczędnościowego lub oszczędnościowo-rozliczeniowego, uzyskanie duplikatu karty SIM, dokonanie niektórych czynności notarialnych dotyczących nieruchomości, np. jej sprzedaży, zakupu lub obciążenia. Banki, instytucje finansowe, operatorzy telekomunikacyjni i notariusze w przypadkach określonych prawem sprawdzają rejestr zastrzeżeń. To szczególnie ważne w sytuacji kradzieży danych. Jeżeli przestępca posiada nasze dane z dowodu osobistego, zastrzeżenie PESEL tworzy dodatkową barierę przed wykorzystaniem ich do zaciągnięcia zobowiązania.
Lekarz, urząd i przelew nadal działają
Zastrzeżony PESEL nie oznacza zablokowania numeru do wszystkich czynności. Nadal możemy: iść do lekarza, zrealizować receptę, załatwić sprawę w urzędzie, korzystać z profilu zaufanego, głosować, podróżować za granicę, zlecać przelewy, wypłacać pieniądze z bankomatu. Zastrzeżenie nie unieważnia również dowodu osobistego, paszportu ani prawa jazdy. Dlatego w praktyce większość osób może mieć PESEL zastrzeżony przez cały czas i nawet tego nie zauważyć.
Uwaga przy większej wypłacie w banku
Jest jednak mniej oczywisty wyjątek. Chodzi o dużą wypłatę gotówki w placówce banku. Jeżeli suma wypłat w danym dniu w placówkach tego samego banku przekroczy trzykrotność minimalnego wynagrodzenia, bank sprawdzi status PESEL. Obecnie w 2026 roku granica ta wynosi 14 418 zł. Jeżeli w chwili złożenia dyspozycji PESEL jest zastrzeżony, bank wstrzyma wypłatę na 12 godzin. Co ważne, późniejsze natychmiastowe cofnięcie zastrzeżenia nie skróci tego czasu. Nie dotyczy to zwykłej wypłaty z bankomatu.
Kiedy trzeba cofnąć zastrzeżenie?
Warto o tym pamiętać, gdy sami chcemy wykonać czynność, przed którą system ma nas chronić. Zastrzeżenie trzeba więc wcześniej cofnąć m.in. wtedy, gdy zamierzamy: wziąć kredyt lub pożyczkę, kupić coś na raty, zawrzeć leasing, otworzyć określony rodzaj rachunku bankowego, uzyskać duplikat karty SIM, wykonać określoną czynność dotyczącą nieruchomości u notariusza. Nie oznacza to jednak, że musimy pozostawić PESEL niezastrzeżony na stałe. Możemy czasowo cofnąć ochronę i wskazać moment, w którym numer zostanie automatycznie ponownie zastrzeżony. Po cofnięciu zastrzeżenia trzeba pamiętać, że ponowne zastrzeżenie może nastąpić najwcześniej po 30 minutach.
Jak zastrzec PESEL?
Najłatwiej zrobić to w aplikacji mObywatel. Po zalogowaniu: wybieramy „Usługi”, następnie „Zastrzeż PESEL”, wybieramy zastrzeżenie numeru i potwierdzamy operację. Całość trwa chwilę. Można to zrobić także przez internet na portalu Gov.pl albo osobiście w dowolnym urzędzie gminy. Usługa jest bezpłatna. W mObywatelu możemy również sprawdzić historię zmian oraz zobaczyć, jakie firmy i instytucje sprawdzały status naszego numeru PESEL.
Czy zastrzeżenie PESEL daje pełne bezpieczeństwo?
Nie. To ważna ochrona, ale nie zastępuje ostrożności. Zastrzeżenie PESEL nie zatrzyma oszusta, któremu sami przekażemy kod BLIK, dane logowania do banku czy kody autoryzacyjne. Nie zabezpiecza również telefonu czy poczty elektronicznej przed przejęciem. Chroni przede wszystkim przed określonym wykorzystaniem naszej tożsamości w sytuacjach, w których instytucja ma obowiązek lub możliwość sprawdzenia rejestru. Warto zapamiętać: PESEL możemy mieć zastrzeżony na co dzień. Gdy potrzebujemy kredytu, rat, nowego konta czy określonej czynności u notariusza, ochronę cofamy na potrzebny czas, a później ponownie ją włączamy. To jedna z tych usług, z których możemy przez długi czas nie korzystać. Jeżeli jednak nasze dane trafią w niepowołane ręce, jedno wcześniejsze kliknięcie może mieć duże znaczenie.
